Congo (belge) en Congo belge en images

Twee foto-expo’s met een verrassend perspectief op Congo

In het fotomuseum in Antwerpen loopt een uniek fotoproject rond Congo, de ex-kolonie van België. Het zijn eigenlijk twee expo’s: ‘Congo (belge)’ en ‘Congo belge en images’. De twee tentoonstellingen hebben hetzelfde onderwerp, ze zijn ingericht door dezelfde fotograaf en ze lopen op dezelfde verdieping van hetzelfde museum. Toch staan ze los van elkaar en vertrekken ze vanuit een totaal verschillend perspectief.

Congo (belge) is het resultaat van een origineel idee van Magnumfotograaf Carl De Keyzer. Aan de hand van een reisgids uit de jaren 50 wilde hij de toeristische trekpleisters van toen bezoeken. Het bleek onmogelijk om de route te volgen die in die ‘Congolese Lonely Planet’ was uitgestippeld, want de wegen van toen waren niet meer berijdbaar of waren gewoon verdwenen. Toch ontdekte De Keyzer heel wat unieke locaties dankzij de ‘Guide au voyageur du Congo’. Hij kon er taferelen vastleggen die tonen hoe de Congolezen 50 jaar na de kolonisatieperiode een eigen invulling hebben gegeven aan de koloniale infrastructuur die de Belgen in hun land uitbouwden in de jaren 50.

Je ziet hoe roestige constructies uit de mijnen nu speeltuigen voor kinderen geworden zijn. Op een binnenplaats zoeken rondhangende Congolezen naar schaduw onder een verwaarloosd standbeeld van Koning Leopold. Koloniale villa’s, missieposten en andere koloniale gebouwen doen nu dienst als geïmproviseerd hospitaal, hotel, café of gevangenis.

Vergane koloniale glorie dus, die dankzij het talent van Carl De Keyzer toch kleurrijke, indringende en soms surreële beelden oplevert. Neem voldoende tijd om naar de foto’s te kijken, dan pas dringen de bizarre verhoudingen tussen mens, natuur en infrastructuur door.

Er is ook een gelijknamig fotoboek, dat je in de museumshop ter plaatse kan kopen.

‘Congo belge en images’ gooit je dan weer 100 jaar terug in de tijd. De kolonisatieperiode is blijkbaar uitgebreid gefotografeerd en met dat archief is Carl De Keyzer aan de slag gegaan. Hij selecteerde, samen met historicus Johan Lagae, een tachtigtal beelden uit de 40.000 (!!) negatieven die beschikbaar zijn uit die tijd. Hij zocht niet naar een thema of een rode draad, maar hij liet zich leiden door de compositie en de impact van de beelden op de kijker. Hij koos zorgvuldig de meest ‘sprekende’ beelden uit en bewerkte ze met delicate technieken. Uiteindelijk moesten ze voldoen aan de hoge technische kwaliteitseisen die het fotomuseum van Antwerpen hanteert.

Het resultaat is een prachtige expo met authentiek beeldmateriaal, rechtstreeks uit de tijd van de kolonisatie. Je ziet de typische taferelen waarop blanke mannen, met comfortabel lichte kleding en zonnehoed, toezicht houden op de infrastructuurwerken. De zware handenarbeid wordt uiteraard aan de Congolezen overgelaten. Toen was het propaganda, nu confronteren de beelden ons met de hooghartige attitude van de kolonialen.

De bedenkelijke relatie tussen kolonialen en lokalen is echter niet het enige thema. Je ziet er ook portretten die de klederdracht, de tradities en het dagelijkse leven van de plaatselijke bevolking in beeld brengen.

Ook deze expo heeft een fotoboek, te koop in de museumshop.

Nog tot 16 mei in het fotomuseum, Antwerpen.

Luister zeker ook naar de rondleiding op de expo met fotograaf Carl De Keyzer zelf.