WK 2010: het Afrikaans, zalige zustertaal van het Nederlands

Zelfs als voetbal je niet echt interesseert, wordt het moeilijk om dit jaar onverschillig te blijven bij het wereldkampioenschap. Het gastland van het WK 2010 is namelijk Zuid-Afrika. Dat is speciaal, want het is de eerste keer dat het WK voetbal op het Afrikaanse continent plaats vindt. Wat ons nog extra fascineert, is de taalrijkdom van Zuid-Afrika. Vorige week kon je op taalblad.be al meer lezen over de 11 officiële talen van het land. Eén van die talen verdient onze bijzondere aandacht: het Afrikaans. Het is een zustertaal van het Nederlands die voor Nederlandstaligen als een grappige variant van de moedertaal klinkt. In dit artikel lees je hoe dat komt.

Inheemse groenten, fruit en vrouwen
Hoe kan het eigenlijk dat in het verre Zuid-Afrika meer dan 6 miljoen mensen een taal spreken die sterk op het Nederlands lijkt? Daarvoor moeten we terug naar de tijd van de ontdekkingsreizen en de kolonisatie. In de 17de eeuw bouwden de Nederlanders in het uiterste puntje van Afrika een bevoorradingspost voor de schepen die vanuit Nederland naar Indië voeren. Voor de zeemannen was het een welkome tussenstop en ze gaven de plaats de toepasselijke naam Kaap de Goede Hoop. Het zonnige klimaat beviel de Nederlanders wel en een kleine groep vestigde zich definitief in het gebied. Ze kweekten er fruit en groenten en zetten een ruilhandel op met de inheemse bevolking, de San en de Khoikhoi. De inheemse vrouwen ontsnapten niet aan de aandacht van de hoofdzakelijk mannelijke kolonisators. Er werden ook slaven aangevoerd uit Indië, die verplicht werden om Nederlands te leren. Op die manier groeide in Zuid-Afrika een variant van het Nederlands. Pas in 1925 werd het Afrikaans erkend als officiële taal.

Lesje Afrikaans
Het Afrikaans lijkt sterk op het Nederlands, maar er zijn natuurlijk ook verschillen. Zo wordt in het Afrikaans de letter d vaak weggelaten: schouder wordt skouer en koude wordt koue. Veel woorden krijgen een ie op het einde: koppie, bakkie, dankie. In het Afrikaans wordt het probleem van de artikels ('de of het?') handig omzeild. Alle substantieven krijgen het lidwoord "die": die huis, die land... Ook de werkwoorden vormen geen probleem in het Afrikaans, want werkwoorden worden nauwelijks vervoegd (let ook op de persoonlijke voornaamwoorden) : ek slaap, jy slaap, hy slaap, ons slaap, julle slaap, hulle slaap. Ook opvallend is de dubbele negatie: "ze wil hem niet meer zien" wordt "sy wil hom nie meer sien nie" en "hij houdt niet op met werken" wordt "hy hou nie op met werk nie."

Slaptjips, grootvoet en moltrein
Voor Nederlanders en Vlamingen lijkt het Afrikaans wel Nederlands met kleine foutjes. Dat is ook waarom het zo aanstekelijk klinkt. Het Afrikaans tovert een glimlach op je gezicht, zoals dat ook gebeurt als je een kind hoort praten dat probeert de taal onder de knie te krijgen. Het Afrikaans krijgt ook zijn vrolijke noot door de bijzondere woordenschat. De woorden beschrijven dingen en mensen op een heel plastische manier die je, alweer, enkel van een pienter kind zou verwachten. Een metro, bijvoorbeeld, is een moltrein: een trein die, net zoals een mol, onder de grond zit. Een rustpauze is een blaaskans, een kans om even uit te blazen. Een computer is een rekenaar en een tv is een beeldradio. Frietjes zijn slaptjips, slappe chips. Een trampoline is een wipmat, een zonnebril is een schaduwbril en een olifant is een grootvoet.

Niet mekkeren
Wil je meer weten over Zuid-Afrika en het Afrikaans? Dan moet je het boek 'Moenie mounie' lezen, van de Nederlandse taalprofessor Piet Van Sterkenburg. Je vindt er lijsten van veelgebruikte of bijzondere Afrikaanse woorden, onderverdeeld in categorieën (gebruiksvoorwerpen, verkeer, kleding, sport...). Je leest er ook een boeiend verslag van een van de vele verblijven van de professor in Zuid-Afrika. Bij een braai (barbecue) ontmoet hij Fritz en Laetitia, twee Afrikaners die hem alles vertellen over de taal en het land. Als de prof zich weer eens te veel zorgen maakt, wuift Fritz die telkens weg met de uitspraak: 'Moenie mounie' ('niet mekkeren').

Wij geven vier exemplaren van dit interessante én amusante boek weg, maar dan moet je eerst dit wedstrijdformulier invullen. Als je naar het gesprek van Radio Taalblad met Piet Van Sterkenburg luistert, kan je zeker alle vragen beantwoorden.

Om een echte Afrikaner aan het woord te horen, moet je maar eens luisteren naar dit gesprek met een Zuid-Afrikaanse collega van Piet Van Sterkenburg (meer bepaald: Fritz uit het boekje!).



Koen Van Kelecom

Lees meer over het WK 2010