Hoe de Nederlanders ons willen leren fietsen

Op een normale dag is het een riskante onderneming om te fietsen in Brussel, maar dat zal zondag anders zijn. Het is autoloze zondag, het jaarlijkse Brusselse hoogtepunt van de Europese week van de mobiliteit. Fietsers, wandelaars en mensen op rolschaatsen nemen de stad een dagje over. Er is ook randanimatie rond het thema duurzame mobiliteit.
Leuk en gezellig allemaal, maar eigenlijk helpt zo'n dagje fietsen zonder auto's in de buurt ons niet vooruit. Pas als je ook op gewone weekdagen de mensen kunt overtuigen om de auto in de garage te laten staan, kunnen de verkeersproblemen in Brussel en in de rest van België opgelost geraken. Misschien kunnen de Nederlanders ons helpen? Nederland is immers het fietsland bij uitstek. Wij praatten met Tom Godefrooij, een Nederlander die zich al tientallen jaren verdiept in fietsen en mobiliteit. Hij is medewerker van het nieuwe Nederlandse fietsexpertisecentrum Dutch Cycling Embassy. Samen met zijn team verkende hij Brussel met de fiets, om advies te geven aan de Brusselse beleidsmensen.

Ben je geschrokken toen je met de fiets door Brussel reed?
Tom Godefrooij: Fietsen in Brussel is in elk geval helemaal anders dan fietsen in een grote Nederlandse stad zoals Amsterdam. Om te beginnen vind ik het al heel vreemd om auto's te zien rijden in de historische binnenstad. Dat is bij ons ondenkbaar. Ook de manier waarop jullie uitgedost zijn om op de fiets te stappen, vind ik frappant: de helm, de fluorescerende veiligheidsjasjes. Het lijkt wel of jullie op expeditie vertrekken.

Zijn een helm en een fluojas dan niet nodig voor de veiligheid?
Tom Godefrooij: Een goeie fietsverlichting en kleren met een lichte kleur moeten volstaan. Fietshelmfabrikanten doen ons graag geloven dat je minder zware hoofdletsels oploopt als je valt met een helm, maar geen enkele studie kan die bewering hard maken. In Nederland dragen we geen helm op de fiets. Wij gaan uit van het principe dat het verkeer zich moet aanpassen aan de fietser en niet omgekeerd.

Met the Dutch Cycling Embassy willen jullie de Nederlandse fietsexpertise met de hele wereld delen. Weten de Nederlanders het dan echt allemaal beter? Kennen jullie geen verkeersproblemen?
Tom Godefrooij: Nederland is niet perfect, wij hebben ook onze dagelijkse fileproblemen. Bij ons staan de files wel enkel op de snelwegen rond de steden. In de steden zelf is de fietser heer en meester, dat is zo in de grote én in de kleine steden. Als het over fietsen in de stad gaat, dan is Nederland een voorbeeldland. De hele wereld kan wat van ons leren.

Hoe komt het eigenlijk dat Nederlanders zo veel meer fietsen dan Belgen, terwijl we toch buren zijn?
Tom Godefrooij: Een deel van de verklaring moet je simpelweg bij de natuur zoeken. Nederland is vlakker dan België, dus kost het bij ons veel minder moeite om te fietsen. Ook godsdienst en cultuur spelen een rol. De calvinistische Nederlanders vinden soberheid belangrijk: je mag wel rijk zijn, maar je mag het niet tonen. Bij ons hoef je geen auto te hebben om sociaal mee te tellen, in België is de auto nog vaak een statussymbool. Dan is er ook nog het verschil in verstedelijking: in Nederland zijn er veel meer middelgrote steden, die centraal georganiseerd zijn. Belgische woongebieden zijn uitgestrekter, ze waaieren uit over het platteland. Daardoor moet je vaak grotere afstanden afleggen. Grote afstanden motiveren natuurlijk niet om te fietsen.

Wat moet er dan gebeuren om de Belg op de fiets te krijgen?
Tom Godefrooij: Fietsen moet niet alleen aangenaam zijn, het moet ook veilig zijn. Fietsers moeten hun eigen ruimte krijgen: brede fietspaden, afgeschermd van de auto's. Daarvoor zijn natuurlijk slimme infrastructuurwerken nodig. Het fietsbeleid in Brussel ziet er op papier heel goed uit, maar de complexe politieke structuur maakt het moeilijk om die mooie plannen ook echt uit te voeren. Toch zie ik een evolutie. Een tiental jaren geleden was ik ook in Brussel en nu zie ik veel meer fietsers in het straatbeeld.

Dus de situatie is niet hopeloos?
Tom Godefrooij: Nee hoor, maar er is nog veel werk aan de winkel. Om een stad fietsklaar te maken, moet je niet alleen maatregelen nemen om het fietsen aan te moedigen. Je moet tegelijk ook het gebruik van de auto ontmoedigen. Het is niet moeilijk om sympathie te hebben voor een nieuw fietspad. Aanvaarden de mensen daarbij ook autovrije zones, duurdere parkeerplaatsen, langere wachttijden aan de verkeerslichten voor auto's? Pas als jullie die psychologische drempel over zijn, kunnen jullie van een stad als Brussel een échte fietsstad maken.

De fietsfabrikanten zijn heel inventief tegenwoordig: je ziet elektrische fietsen, plooifietsen, ligfietsen, bakfietsen, stepfietsen. Als je als fietsexpert in je glazen bol kijkt, met welke fiets zullen we uiteindelijk allemaal rijden?
Tom Godefrooij: Ik denk niet dat één soort fiets de strijd zal winnen. Net als in de autowereld, zal je altijd kunnen kiezen tussen verschillende modellen: stadswagentjes, elektrische auto's, SUV's, stationcars... Zo zal het ook met al die fietsvarianten gaan.

Dutch Design Bike: prettig gestoorde fietsontwerpen in Brussel In gemeenschapscentrum De Markten in hartje Brussel loopt momenteel de tentoonstelling ‘Dutch Design Bike’. Je krijgt er een heleboel prachtige fietsen te zien: futuristische fietsen, heel mooie en slimme fietsen en enkele prettig gestoorde exemplaren. Je kan er ook kunstwerken met fietsbellen, fietsbanden en fietswielen bewonderen. Gratis toegang, er is een fietsenstalling!