Asiel en migratie: één jaar wachten op een omzendbrief

Eén jaar geleden presenteerde formateur Yves Leterme, na maanden onderhandelen, zijn regeerakkoord. Daarin beschreef hij onder andere hoe hij samen met zijn regeringsploeg de problemen rond migratie en asiel zou aanpakken. Maar de tekst waarin Leterme zijn beleid beschreef, was vaag. Er viel niet veel meer te lezen dan een opsomming van de criteria waarmee rekening zou worden gehouden om te beslissen of een asielzoeker in ons land mag blijven of niet. Onder andere het aantal jaren dat de asielvrager al in ons land verblijft, de 'lokale verankering', de werksituatie, de competenties en de talenkennis (Nederlands-Frans) zouden beslissen over het lot van de asielzoeker. De concrete, objectieve regularisatiecriteria zouden later worden vastgelegd en gecommuniceerd via een officiële omzendbrief. De bevoegde minister van Asiel en Migratie (een nieuwe portefeuille) is Annemie Turtelboom. Zij beloofde klaar te zijn met haar omzendbrief in mei.

Het puntensysteem
Half mei komt Annemie Turtelboom inderdaad met een voorstel op de proppen: het puntensysteem. Een asielzoeker kan punten scoren als hij werkt, als hij de taal (Nederlands of Frans) leert en kent, als hij schoolgaande, ingeburgerde kinderen heeft en als hij een positief advies van zijn burgemeester krijgt. Er zijn negentig punten te verdienen en de asielzoeker moet er zeventig scoren om de juiste papieren te krijgen. Strenge voorwaarden, die Annemie Turtelboom de bijnaam 'ijzeren Annie' opleveren. Voor de Franstalige regeringspartijen cdH en PS is dit voorstel totaal onaanvaardbaar. Zij vinden het puntensysteem asociaal. Er moet dus verder onderhandeld worden, en de fameuze omzendbrief wordt uitgesteld.

Het aanzuigeffect
Maar de opeenvolgende regeringscrisissen en de uiteindelijke val van de regering-Leterme zorgen ervoor dat er weinig vooruitgang wordt geboekt in het asieldossier. Intussen raakt het geduld van de asielzoekers op. Ze klimmen in hijskranen, bezetten kerken en gaan in hongerstaking. Zo willen ze aan de Belgen tonen hoe onzeker hun situatie is. De partijen blijven echter lijnrecht tegenover elkaar staan: Open Vld vindt dat de regularisatiecriteria streng moeten blijven en dat vooral de economische waarde van de kandidaat-migranten van belang is. De Franstalige partijen cdH en PS willen een humaner beleid, met minder strenge criteria. Open Vld waarschuwt voor een aanzuigeffect in geval van soepele regularisatievoorwaarden: asielzoekers uit de buurlanden van België, die strengere voorwaarden hanteren, zouden dan naar België komen om hier hun kans te wagen.

Eén jaar later
Eén jaar na de belofte in het regeerakkoord, zijn er nog steeds geen objectieve criteria en is er nog steeds geen omzendbrief. Naar aanleiding van deze 'verjaardag', werden er  betogingen in Brussel, Antwerpen en Luik georganiseerd. De nieuwe premier Herman Van Rompuy erfde ook dit dossier van de regering-Leterme. Hij kreeg op 18 maart een ontstopper overhandigd, een symbool waarmee de betogers willen zeggen dat het hoog tijd is om dit dossier te deblokkeren.  Ook de kerk, de vakbonden en de verenigingen ('het middenveld') drukten hun bezorgdheid uit over het uitblijven van de omzendbrief en de onzekerheid voor de sans-papiers.

Universiteiten
Op tv kon je al geregeld beelden zien van asielzoekers in hongerstaking, die onderdak hadden gekregen in een kerk. Ook de Waalse en de Brusselse universiteiten speelden een actieve rol tijdens de solidariteitsacties voor asielzoekers. Nu mengen ook de Vlaamse universiteiten zich in het debat en dat is nieuw. De Vlaamse interuniversitaire raad dringt in een persbericht aan op een snelle oplossing voor het probleem. De morele druk van de universiteiten blijft niet enkel theoretisch. De universiteiten van Gent en Leuven stellen ook ruimtes ter beschikking om sans-papiers onderdak te bieden. De druk op de regering om iets aan de situatie te doen, wordt stilaan onhoudbaar.

Verkiezingskoorts
Premier Van Rompuy doet dan ook zijn uiterste best om de knoop te ontwarren. Maar zijn zoektocht naar een concensus tussen de Franstalige linkse partijen en Open Vld wordt extra moeilijk gemaakt door de verkiezingskoorts. Open Vld, de liberale partij, vreest voor een herhaling van het scenario van de regionale verkiezingen in 2004. Toen had de liberale partij kort voor de verkiezingen toegevingen gedaan in het dossier over migrantenstemrecht. Die toegevingen waren zeer slecht getimed, en die slechte timing brak de partij zuur op bij de verkiezingen, want veel van haar rechtse stemmen vloeiden naar het Vlaams Blok. Voor de Franstalige partijen zijn de belangen net omgekeerd: zij weten dat een doorbraak in het regularisatiedossier met soepele voorwaarden, stemmen zal opleveren in Wallonië en Brussel. 70 dagen voor de verkiezingen zullen de partijen dus waarschijnlijk niet bereid zijn om veel water bij de wijn te doen.
Volgens Annemie Turtelboom is dat niet echt een probleem: de asielaanvragen worden behandeld volgens de regels van de vorige regering. Om het nieuwe regeerakkoord uit te voeren heeft de regering toch vier jaar de tijd?

Lees ook: Van Rompuy wil doorbraak forceren in dossier asielzoekers (GVA)

Kijk ook naar dit interview met Annemie Turtelboom over fameuze rondzendbrief (studiogesprek 'het journaal')

KVK